Интервју: Јавните површини може да се унапредат со активно учество на заедницата

 

ФакторСо рапидната и неконтролирана урбанизација голем број на јавни површини во Скопје се узурпирани со што се намали квалитетот на живот. Како вашата работилница ќе даде придонес кон промена на овие состојби?

БогеваОва е втора фаза од иницијативата чија цел е подобрување на состојбата на јавни површини во Скопје, преку зголемување на зеленилото и обезбедување поквалитетни јавни места за граѓаните. Земајќи еден партиципативен пристап кој се базира на ко-креирање со крајниот корисник, овие работилници ќе обезбедат не само креирање на концепти согласно потребите на граѓаните, туку и отвараат можности за поактивно вклучување на младите во општествениот живот и генерално кон зголемување на свесноста кај јавноста за отвореноста на дел од институциите за соработка во вакви иницијативи.

Крајниот резултат од работилниците ќе им обезбеди целосно дефинирани концепти за неколку локации (концепт за идејно решение и предлог модел за одржување) кои ќе може Градот Скопје понатаму полесно да ги имплементира и одржува.

ФакторВие предвидовте изработка на концепт решенија за три локации меѓу кои Парк Форум, дворот на студентскиот дом Гоце Делчев и Плоштад Балет. Зошто токму овие локации и што очекувате од кандидатите?

БогеваВо претходната фаза на креирање на концепти, тимот на Скопје лаб доби повеќе од 70 нови предлози за локации, меѓу кои беа и овие три. Изборот на овие локации беше базиран на критериуми како: запуштен простор кој нуди огромен потенцијал за локалните жители да заборават на урбаниот аспект на градот, простор кој е често посетуван и простор кој може да ги ублажи влијанијата на урбаните топлотни острови.

Од кандидатите очекуваме посветеност, желба да се пренесе знаењето и вештините и желба за соработка и придонес за подобар град.

ФакторВо работилницата ќе бидат ангажирани тројца успешни архитекти и еден електроинженер како ментори. Какво е нивното искуство во збогатување на јавните простори и какво знаење ќе им пренесат на учесниците?

БогеваСите ментори кои се вклучени во работилниците имаат претходно искуство во фасилитација на вакви настани и особено искуство и знаење во дизајнирање на зелени јавни површини. Како пример би ја посочиле менторката Сара Симоска, која активно работи на културно оплеменување и реанимирање на јавни површини и е позната п о нејзината работа со организацијата МЕЛЕЕМ, каде главниот фокус е активно вклучување на локалното население.

ФакторКоја би била следна фаза по завршување на работилницата, дали концепт решенијата ќе се спроведат?

БогеваПо завршување на работилницата, концепт решенијата ќе бидат презентирани пред надлежните во Град Скопје и локалното население со цел добивање на фидбек. По имплементација на фидбекот, и согласно буџетската рамка на концептот, Градот Скопје ќе осигура финансиски средства со кои, како и во претходната фаза, ќе поддржи изработка на идејни решенија и делумна имплементација на решенијата. Останатиот дел потребни средства за имплементација и одржување ќе бидат обезбедени од приватниот сектор преку различните пристапи за формирање партнерста кои Скопје Лаб ги користи и оджува.

ФакторКако да се постигне поголема вклученост на експертите, граѓаните и младите во урбаното планирање, има ли слух кај локалната власт и како да се спречи понатамошно уништување на квалитетот на живот во Скопје за сметка на профитот?

БогеваГрад Скопје со тоа што веќе ја поддржа фаза на оваа иницијатива за редизајн на јавни површини, докажа има слух и е отворен за вакви иницијативи кои помагаат во подобрување на квалитетот на живот. Сепак потребна е поголема поддршка на вакви иницијативи од самите граѓани, особено нивен поактивен придонес во промоција на ваквите иницијативи и во идентификување на можности за градење на партнерства со други организации кои работат на темата. Особено важно е покрај Град Скопје, другите локални власти поактивно да се вклучат и да дадат поддршка во ваквите иницијативи и особено да поттикнуваат локални акции за подобрување на јавни површини во своите општини.

Х.С.

*Оваа новост е преземена од Faktor.mk. Истата можете да ја погледнете на следниот линк: https://bit.ly/2S5dNbp

Работилници: Редизајн на јавни површини во Скопје

Скопје во изминатите години почна да ги губи последните зелени јавни површини како резултат на брзиот и неизбежен раст на градот. Како да ги препознаеме деловите од градот каде треба да дадеме нова енергија со активно вклучување на локалното население и заинтересираните граѓани?

Доколку ве засега прашањето погоре и сакате да придонесете за вашиот град, пријавете се на четири дневна работилница за редизајн на три јавни површини во Скопје кои имаат огромен потенцијал да направат промена, но се во незавидни услови.

Работилницата ќе се оддржи во викендите: 14 – 15ти и 21 – 22ри декември, со вклучување на 15 учесници кои ќе работат во 3 групи, секоја група по 1 локација.

Идентификуваните локации на кои ќе се работи се: Парк Форум, Двор студентски дом Гоце Делчев и Плоштад Балет.

Како резултат ќе се изработат 3 концепт дизајн проекти за овие простори кои ќе бидат водилка за нивно идно уредување од страна на градот Скопје.

Пријавете се со пополнување на следната форма: https://forms.gle/oooomxu3DQ9uvXUR8

Работилницата ќе биде водена од 4 ментори, тројца архитекти: Сара Симоска, Никола Ѓорѓиевски и Ирена Милојеска и еден електроинжењер, во полето на енергетска ефикасност, Владимир Ѓоргиевски.

Сите учесници ќе добијат искуство за:

  • Спроведување локално истражување
  • Уредување на јавен простор
  • Дизајнирање на урбана опрема
  • Сертификат за учеството

Учесниците може да бидат:

  • Студенти по архитектура
  • Архитекти
  • Заинтересирани граѓани од било кое занимање кои сакаат да придонесат во процесот

Присуството е задолжително на сите денови од работилницата (во просек 5 часа на ден).
Задолжително е носење на свој личен лаптоп за потребите на проектот. Работилницата е бесплатна.

Ментори

Сара Симоска е Архитект и основач на МЕЛЕЕМ Скопје. Главен организатор и иницијатор на сите активности од МЕЛЕЕМ. Победник на интернацинални архитектонски конкурси во Италија, Русија, Србија и Словенија. Со МЕЛЕЕМ имаат реализирано урбани интервенции во Прилеп, Тетово, Скопје и Белград кои што го имаат променето градот со активно вклучување на локалните жители.

Никола Ѓорѓиевски е архитект, пејзажен архитект и урбанист. Дипломирал и магистрирал на Архитектонскиот Факултет во Скопје – УКИМ (2015), а понатаму магистрирал и во областа на пејзажната архитектура во Осло, Норвешка. Автор и коавтор е на повеќе архитектонски текстови и публикации добитник е на интернационални награди и признанија од областа на архитектурата.

Ирена Милојеска е магистер по архитектура на Архитектонскиот факултет при УКИМ. Активен член е на организацијата ЕАСА – ЈАТО, Скопје која е дел од интернационалната мрежа за студенти по архитектура од цела Европа. Во текот на нејзините студии била учесник на повеќе домашни и интернационални натпревари, работилници, конкурси и изложби . По завршувањето на студиите, станува дел од организацискиот тим на Интермедијалната Конференција за Национални Контакти и студенти по архитектура, која што за прв пат се случи во Македонија, во Октомври 2019 во село Трпејца.

Владимир Ѓоргиевски е демонстратор и истражувач на Факултетот за електротехника и информациски технологии при Универзитет Св. „Кирил и Методиј“, Скопје, Северна Македонија. Негов интерес се енергетското моделирање, интеграцијата на енергетски сектори, системите за складирање на енергија и енергетската флексибилност на згради. Своето истражување го објавил на меѓународни и домашни списанија и конференции. Бил дел од основачкото тело на Здружението за промоција на енергетската ефикасност и одржливиот развој СКЕЕОР.

Активноста е организирана од Скопје Лаб – Центар за иновации на Град Скопје со поддршка од MELEEM Skopje и ќе се одржува во Скопската жива градска лабораторија (Skopje Urban Living Lab) во Старата скопска чаршија.

Зелени површини – Повик за тутори

СкопјеЛаб продолжува со иницијативата за редизајн на зелени јавни површини, овој пат со поголемо вклучување на граѓаните и заедницата на млади архитекти.

За таа цел, со поддршка на МЕЛЕЕМ Скопје, објавуваме Повик за тутори(Urban Changemakers) за реализација на две дводневни работилници за ко-креирање кои ќе се одвиваат во текот на Декември.

Потребни вештини:

  • завршени магистарски или додипломски студии (архитектура, електротехнички науки, енергетска ефикасност, економски, право, уметност и друго)
  • имате желба и идеи да го подобрите градот
  • имате искуство во водење на група и/или работилница
  • позитивни сте, спремни за работа во динамичен тим
  • одлично познавање на англиски јазик, и други јазици опционално
  • имате или немате некое хоби, иницијатива или стартап на страна од вашата примарна професија

Сите заинтересирани нека испратат CV на [email protected]

Прочитајте повеќе за иницијативата: https://www.skopjelab.mk/predizvik/redizajn-na-javni-zeleni-povrshini/

Прва регионална работилница #Градови на Иднината во Југоисточна Европа

Првата регионална работилница од проектот Градови на Иднината во Југоисточна Европа (Future Cities of South East Europe) поддржан од ClimateKic се одржа во Белград на 24- 25ти септември. На работилницата учествуваа претставници од сите 5 градови вклучени во проектот од 5те држави од регионот – Северна Македонија, Србија, Хрватска, Словенија и Босна и Херцеговина. 

За време работилницата тимовите работеа на дефинирање планови за работа до крај на 2019, разменија практики и искуства помеѓу партнер градовите во поглед на минати и активни проекти и активности кои се врзуваат и/или се комплементарни со проектот. Дополнително се мапираа сегашните состојби на градовите учесници, засегантите страни и можните извори на финансирање на пилот акциите.

Бидејќи проектот цели кон дефинирање на стратешки процес за ко-креирање на решенија кои ќе помогнат градовите да одговорат на климатската криза и да престанат со емитување на стакленички гасови, беа разгледувани и презентирани и иновативни практики за соработка со заедниците кои би помогнале во процесот.

Град Скопје како и другите четири градови преку овој проект сакаат да обезбедат просперитет за локалните заедници во наредните декади, и за тоа се обврзуваат да работат брзо, да поттикнуваат и имплементираат политики, проекти и процеси кои ќе обезбедат:

  1. Квалитетот на воздухот во нашите градови да влезе во рамки на препорачаните граници на Светската Здравствена Организација до 2023;
  2. Постигнување приближно нула емисии на стакленички гасови до 2030 година преку развој на циркуларна економија;
  3. Еднаков пристап на сите членови на нашата заедница до пристојно домување, здравствена заштита, образование, мобилност, храна, вода, зелени и живи јавни места, безбедни и продуктивни можности за работа;
  4. Намалување на влијанијата на топлината и поплавите врз нашите заедници од година во година.

Следната регионална работилница ќе се одржи во Крижевци, Хрватска во периодот 26 – 28 Ноември 2019.

Проектот се реализира под водство на EIT Climate-KIC (https://www.climate-kic.org/) а во партнерство со организациите: Chamber of Commerce and Industry of Serbia, Bankers without Boundaries (UK), Green energy cooperative Croatia, The Democratic Society AISBL (UK) и градовите Марибор (Словенија), Сарајево (Босна и Херцеговина), Крижевци (Хрватска) и Ниш (Србија).

Дознајте повеќе за проектот на: https://www.skopjelab.mk/gradovi-na-idninata-vo-istochna-evropa/

Можност за студентско практиканство

Приклучи се во проект каде што ќе имаш можност да работиш на промена на градот во кој живееме!

СмартАп – Лабораторија за социјални иновации заедно со Град Скопје и мрежата на знаење и иновации која работи под институтот за технологија и иновации (EIT Climate-KIC), започнуваат еден амбициозен и експериментален проект преку кој се цели Скопје да се трансформира во град со нула емисии, засилувајќи ја својата борба против климатската криза. Иницијативата има за цел да поттикне поголема ангажираност од страна на заедницата, ставајќи ги граѓаните, граѓанските организации, функционери, научници и бизнис заедницата во улога на ко-креатори на решенија.

Ти можеш да ни помогнеш да ја засилиме моќта на дејствување при градењето на оваа голема заедница!

Повеќе за проектот може да најдете овде – https://www.skopjelab.mk/gradovi-na-idninata-vo-istochna-evropa/

Твоите обврски ќе вклучуваат:

  • Собирање и анализа на податоци за трендови поврзани со климатската криза и развојот на Скопје
  • Подршка во поодготовка и спроведување на индивидуални интервјуа со граѓани
  • Подготовка на краток опис на истажувачките активности
  • Подготовка на промотивна содржина за активностите кои се реализираат
  • Учество на состаноци со различни засегнати групи и презентација на проектот
  • Присуство на циклични интерни состаноци со други членови од тимот и меѓународни експерти

Во зависност од твоите интереси и вештини, индивидуалните задачи можат да се сменат.

Пријави се ако:

  • сакаш да стекнеш искуство со работа на иновативен, експериментален проект од енормно значење
  • си комуникативен
  • си креативен и полн со идеи
  • знаеш да користиш дигитални, онлајн документи и дигиталната комуникација не ти претставува предизвик/пречка
  • Имаш добро познавање на англиски јазик

Твоето мотивациско писмо испрати го на [email protected] најдоцна до 26.11.2019

Градови на Иднината во Југоисточна Европа

СмартАп – Лабораторијата за социјални иновации која го координира Центарот за иновации на Град Скопје – СкопјеЛаб заедно со Град Скопје од август 2019 работат на проектот „Градови на Иднината во Југоисточна Европа“.

Проектот е под водство на EIT Climate-KIC (https://www.climate-kic.org/), во партнерство со Стопанска и индустриска комора на Србија, Банкари без граници (Обединето Кралство), Кооператива за зелена енергија (Хрватска), Демократско општество AISBL (Обединето Кралство) и градовите Марибор (Словенија), Сарајево (БиХ), Крижевци (Хрватска) и Ниш (Србија).

Предизвик

Градовите во Југоисточна Европа се соочуваат со многу предизвици дел од кои загадување на воздухот, лоша инфраструктура, неефикасни јавни услуги, емиграција и намалена доверба во јавните институции. Сите овие взаемно ги зајакнуваат негативните ефекти, отежнувајќи го процесот на изнаоѓање решенија кои ги адресираат причините и последиците од климатските промени. Од друга грана, овој регион има огромен потенцијал.

Преку оваа иницијатива ќе го искористиме тој потенцијал и ќе се обидеме да најдеме решение за дадените предизвици. Ќе демонстрираме на нашиот регион и светот дека е возможно да се направи токму тоа што му е потребно на нашето општество.

Цели на проектот

Нашата мисија е да трансформираме неколку градови од Југоисточна Европа во едни од најдобрите за живеење, работа и посета до 2025.

Град Скопје, заедно со Марибор, Сарајево, Крижевци и Ниш, преку овој проект ќе се обидат да ги остварат следните приоритетни цели:

  1. Квалитетот на воздухот во нашите градови да влезе во рамки на препорачаните граници на Светската Здравствена Организација до 2023;
  2. Постигнување нула емисии на стакленички гасови до 2030 година преку развој на циркуларна економија;
  3. Еднаков пристап на сите членови на нашата заедница до пристојно домување, здравствена заштита, образование, мобилност, храна, вода, зелени и живи јавни места, безбедни и продуктивни можности за работа;
  4. Намалување на влијанијата на топлината и поплавите врз нашите заедници од година во година.

Пристап

Изнаоѓање на вистинскиот начин за постигнување на нашата мисија ќе бара од нашите заедници одново да научат како да работат колективно кон постигнување на потребните заеднички резултати. Потребата нѐ води кон тоа да преминеме над традиционалните политички динамики и односи, кон сеопфатен пристап на нови модели на управување; желба за експериментирање со различни типови на соработка; и градење на различни работни односи и структури во нашите општества.

Процесот на планирање и имплементација на нашите активности ќе биде заснован на ко-креирање од страна на нашите заедници, со цел ставање фокус на локалните приоритети и долгорочното колективно партнерство.

Со цел да обезбедиме сеопфатност во работата и длабочина во имплементацијата, првично ќе се фокусираме на ниво на соседства во секој град. Ова е докажана стратегија за организирање активности кои ќе бидат вградени во заедниците, како и за поедоставување на процесот на имплементација за предизвици кои го засегаат целиот град. Секој град првично ќе се фокусира на 2-3 соседства кои се репрезентативни за предизвиците со кои се соочува целиот град, демонстрирајќи пример активности што можат да се преземат на ниво на цел град.

Во текот на целото искуство, ќе развиеме и креираме портфолио со експерименти и проекти.

Во текот на 2019 и 2020, 5те водечки градови ќе се фокусираат на обликување и градење на основите на портфолиото на активности кои ќе бидат применети во следните 10 години.

Активности

План за 2019:

  • Редефинирање на моменталната ангажираност, ко-креација на стратегии за работење со нашите заедници и градење кон поамбициозни и инклузивни пристапи
  • Селекција на 2-3 соседства во фокус за Скопје
  • Мапирање на постоечки портфолија на активности во секој град, актери и резултати 
  • Развој на случај за нула емисии на јаглерод диоксид за Скопје и оформување на економска перспектива за трансформација 
  • Обезбедување дополнителни финансии за доградување на EIT инвестицијата во склоп на оваа иницијатива
  • Истражување на ефективни решенија за јавно управување, мапирање и повикување на засегнати страни од различни сектори за поддршка и испорака на стратегиска насока кон визијата за град со нула емисии на јаглерод диоксид
  • Зацврстување на нашите локални партнерства, ангажирање нови соработници и градење нови структури за имплементација.

 

План за 2020 и понатаму

Како што се движиме низ нашата работа во 2020 со постојано експериментирање, учење, подобрување, реплицирање и мерење, ние ќе го зголемиме нашето портфолио на интервенции, проекти и експерименти на координиран начин. Ова ќе биде клучен момент да започнеме да ги привлекуваме потребните инвестиции за проширување на дијапазонот на нашата работа.

Приклучете се во ова трансформативно патување

Ги покануваме сите организации кон заедничка соработка, експериментација и ко-креација на потребните нови начини на поддржување на градовите во нашето долгорочно патешествие кон трансформација на градот.

Контактирајте нѐ:

Проектен координатор: Софија Богева, [email protected]

Од денеска со сметките на водовод и флаер со упатство за правилно одлагање на отпадот

Како да го третирате комуналниот отпад во Скопје?

Како дел од новиот концепт за третман на комуналниот отпад и хигиената на јавните површини во градот, од денеска граѓаните на Скопје со сметките на  ЈП„Водовод и канализација“ добиваат и  флаер со упатство за правилно одлагање на нивниот отпад.

Новите 540 статични контејнери за комунален отпад што се набавени имаат различни технички карактеристики од старите – собираат трипати повеќе отпад, автоматски се затвораат, можат да се отворат и со нога, имаат и рачка за отворање приспособена за користење за лицата со посебни потреби, ги подигнува возило со само еден човек, и немаат тркалца што спречува да се разместуваат. Исто така и 950 канти за џебен отпад се различни од претходните затоа што се заштитени од непрописно полнење со ќеси полни со домашен смет, а и недостапни се за птиците и уличните животни кои досега го расфрлаа отпадот насобран во нив.

На задната страна на овој леток се наведени и насоките за правилно одлагање на комуналниот отпад, телефонските броеви за пријавување кабаст и електронски отпад, како и бројот на телефонот на градскиот инспекторат за да може граѓаните да пријават  неправилности.

Градоначалникот во овој флаер ги замолува и воедно им упатува јасна порака на своите сограѓани дека чистотата на јавните површини зависи од сите, и дека само до колку ги почитуваат насоките и одговорно се однесуваат ќе се подобри хигиената во градот и за идните генерации ќе се обезбеди чиста и здрава животната средина.

На денешната седница за советнички прашање градоначалникот Шилегов одговараше како тече реализацијата на новиот концепт за  одржување на хигиената низ градот.

– Скопје што го затекнавме беше град во којшто системите функционираа по инерција со поставеност од средина на осумдесетите години од минатиот век. Значи, како било во 1985 година, ништо се немаше променето, што во функционирањето на администрацијата, каде што се уште надминуваме определени проблеми, уште потрагично во функционирањето на  јавните претпријатија  и во видот и квалитетот на услугите коишто сме ги давале како Град на нашите сограѓани. Затоа јас често велам не случајно Скопје изгледаше така како што изгледаше и дека сега полека  го менуваме неговиот лик. Ние сме на самиот почеток на имплементација на системот за третман на комуналниот отпад во нашиот град и она што го промовиравме пред околу еден месец и веќе полека можеме да го гледаме на нашите улици како се воведува, е само вовед на тоа што следува. Тоа бара и време и напор и средства, но токму заради тоа сме тука. Денеска за првпат до нашите сограѓани со сметките за вода се испратени и упатства за третман на отпадот – рече денеска  Шилегов.

Градот планира на крајот на годинава или почетокот на следната година во еден дел од градот граѓаните да вршат пробно делење на отпадот, односно да го делат отпадот на органски и неоргански и тоа да биде еден вид на селектирање на нивниот отпад.

Учество на конференција Greening Western Balkans’ environmental behavior

На 26ти октомври, во Хотел Мериот, се одржа конференција “Greening Western Balkans’ environmental behavior” во организација на Македонската Чивнинг Алумни асоцијација (http://mcaa.mk/). 

Конференцијата имаше за цел сеопфатно да го адресира прашањето на однесувањето кон животната средина во Западен Балкан, пристапувајќи на темата од повеќе страни како од институционална, бизнис и граѓанска перспектива. Говорниците беа експерти од јавен, академски, бизнис и граѓански сектор кои ги споделија своите најнови истражувања и примери од пракса за оценувањето на моменталното ниво на свест за проблемите и предизвиците со животната средина, што било направено до сега во земјите на Западен Балкан и ќе креираат идеи за идни акции и активности. Софија Богева од нашиот тим, која е потпретседател на Македонската Чивнинг Алумни Асоцијација, беше една од панелистите на тема практики за менување на однесувањето, одржлив развој и градови на иднината

Одржана обука за вработените од Испекторат на Град Скопје

На 16ти и 17ти октомври, во просториите на Град Скопје, се одржа обука за вработените на Инспекторатот на Град Скопје за користење на нов софтвер за внатрешно работење во секторот.

Алатката Freshdesk има за цел подобрување на ефективноста на јавната администрација во секторот, преку побрза и олеснета комуникација помеѓу вработените. Дополнително, оваа алатка овожможува едноставно доделување на задачи, вклучително и на терен, олеснувајќи го процесот на репортирање во секторот и регулирање на вондредните инспекции кои пристигнуваат телефонски или преку други социјални медиуми.

Алатката ќе ја користат сите одделенија од инспекторат како и одделението на комунални редари.

Учество на работилница #ZeroEmissionKrakow во Краков, Полска

Во периодот 19-20 септември, тимот на Скопје Лаб учествуваше на првата работилница oрганизирана во склоп на проектот Градовите на иднината #ZeroEmissionKrakow во Краков, Полска. 

Проектот е амбициозен и експериментален кој е под водство на Climate KIC* а го реализира Pracownia miejska во соработка со Град Краков. Целта е изнаоѓање решенија за климатската криза и трансформација на градот во град со нула емисии на јаглерод преку процес на ко-креирање со заедницата. На работилницата учествуваа претставници на градот, невладини организации кои работат на темата, студенти, претставници од приватен сектор и експерти кои заеднички ќе работат на ко-креирање решенија за Краков во следните 4 години.

Овој предизвик за здрави и чисти градови кој го води Climate KIC покрај Краков како и Скопје вклучува и 13 други градови од Европа, пионери во процесот.

Во текот на дводневната работилницата се споделија примери од проекти и активности што ги водат градовите Скопје и Амстердам а кои треба да служат како инспирација за Град Краков. 

Координаторот на Скопје Лаб, Софија Богева за време на својот говор накратко ги презентираше плановите на Скопје за следниот период кои се планирани во склоп на овој проект, а воедно и зборуваше за досегашните активности и остварувања на Скопје Лаб кои придонесоа, односно го ставија Скопје во листата на градови пионери кои се дел од истиот.

На посетата на Краков покрај координаторот присуствуваа и Софија Басмаџиева Жежељ, претставник од кабинетот на Град Скопје и Николчо Гошев, ИКТ специјалист во Скопје Лаб.

Во прилог ги споделуваме презентациите од амбициозниот план за нула емисии на Амстердам и проектот Градови на иднината на ClimateKic.

*EIT Climate KIC е Европска заедница за знаење и иновации, чија работа е насочена кон остварување на просперитетно, инклузивно, климатски отпорно општество основано на циркуларна економија со нула јаглерод.